Kiểm tra cân ở vựa mỗi tuần: bốn phép thử làm trong vài phút
Mọi con số trong sổ của vựa — hàng tồn, tiền lời, công nợ — đều bắt đầu từ một số ký trên bàn cân. Cân đọc sai thì cả sổ sai theo, và sai kiểu này không có phiếu nào tố cáo được.
Bốn phép thử làm trong vài phút
| Phép thử | Cách làm | Bắt được lỗi gì |
|---|---|---|
| Về không | bàn cân trống, xem số hiện | cân bị lệch điểm không, bụi hoặc đất kẹt dưới bàn |
| Lệch tâm | đặt cùng một vật ở giữa rồi ở bốn góc bàn | cân đọc khác nhau tuỳ chỗ đặt hàng |
| Lặp lại | cân một vật ba lần, nhấc ra đặt vào | cân nhảy số không ổn định |
| Đối chiếu vật đã biết | cân vật đã biết khối lượng, hoặc cân cùng vật trên một cân khác | cân đọc lệch hẳn so với chuẩn |
Vì sao phải kiểm cả bốn
Mỗi phép thử bắt một kiểu lỗi khác nhau. Cân có thể về không đúng mà vẫn đọc khác nhau ở các góc bàn, hoặc đọc ổn định nhưng sai cả một khoảng. Chỉ kiểm một phép thì dễ yên tâm sai.
Cân lệch thiệt cỡ nào
Ví dụ cho dễ hình dung (số giả định, không phải số đo thật của vựa nào):
- Vựa cân qua 10 tấn hàng mỗi tháng.
- Cân đọc lệch 1% thì chênh khoảng 100 ký.
- Tháng sau lại thế, và tháng sau nữa — không ai thấy vì phiếu nào cũng “đúng số cân”.
Lệch này có thể gây thiệt ở cả hai chiều: mua dư tiền cho người bán, hoặc giao thiếu hàng cho nơi mua lại. Muốn biết thiệt nhiều hay ít thì phải biết cân lệch về phía nào.
Ghi sổ kiểm cân
Mỗi lần kiểm ghi ngắn: ngày, vật dùng để thử, số cân hiện, người làm. Sổ này có hai việc:
- Biết cân bắt đầu lệch từ lúc nào để tra lại các phiếu từ lúc đó.
- Có gì cho mối hàng xem khi họ nghi cân — nói “tuần nào cũng kiểm, đây là sổ” thuyết phục hơn nhiều so với nói “cân tôi đúng mà”.
Khi cân của hai bên không khớp
Chuyện hay gặp khi bán hàng cho nhà máy hoặc vựa lớn: cân của họ ra số thấp hơn cân của mình. Đừng cãi từng phiếu. Cân thử cùng một vật trên cả hai cân, trước mặt hai bên, rồi mới nói tiếp. Nếu hai cân chênh nhau thì chuyện còn lại là cân nào sai, không phải ai nói đúng.
Xem thêm cách ghi phiếu để mối nhìn vào là hiểu ở bài phiếu cân nên ghi những gì, và chỗ hay lệch khi cân nhiều bao ở bài trừ bì phế liệu.
Trên EcoKiot
Mọi phiếu cân đều lưu lại số ký từng lần. Khi nghi cân bắt đầu lệch, mở lại phiếu các ngày trước để xem số ký của những mặt hàng quen có đổi bất thường từ lúc nào.
Bài này mô tả cách tự kiểm tra theo thực tế nghề, không thay cho việc kiểm định cân theo quy định đo lường. Mức sai số cho phép và thủ tục kiểm định cần hỏi đơn vị có thẩm quyền hoặc đọc văn bản gốc.
Hay được hỏi
- Bao lâu nên kiểm cân một lần?
- Bốn phép thử trong bài làm được trong vài phút, nên làm mỗi tuần, và làm thêm ngay khi cân bị di dời, bị va đập hoặc mối hàng nói số ký không khớp.
- Cân lệch ít thì có đáng lo không?
- Đáng, vì lệch cộng dồn theo khối lượng. Ví dụ cân lệch 1% mà vựa cân qua 10 tấn hàng trong tháng thì chênh khoảng 100 ký, mà chênh này cứ lặp lại mọi tháng.
- Cân lệch thì lệch có lợi cho mình hay thiệt cho mình?
- Cả hai. Cân đọc cao khi mua thì mình trả dư tiền cho người bán, cân đọc thấp khi bán thì mình mất hàng cho nhà máy. Cùng một cân lệch có thể gây cả hai thiệt hại tuỳ chiều giao dịch.
- Mối hàng nói cân của vựa lệch thì xử lý sao?
- Cân thử một vật bất kỳ trên cả hai cân (cân vựa và cân của mối) rồi so số. Làm trước mặt cả hai bên, ghi lại kết quả. Nếu hai cân chênh nhau thì cần xem cân nào sai trước khi cãi về từng phiếu.
- Mức sai số cho phép của cân là bao nhiêu?
- Bài này không đưa số. Mức sai số và thủ tục kiểm định cân dùng trong mua bán do cơ quan đo lường quy định, nên cần hỏi đơn vị kiểm định hoặc đọc văn bản gốc thay vì dựa vào bài viết.
Đọc tiếp
- Vựa phế liệu từ 2026 phải ghi sổ gì: bốn trường hợp, bốn bộ sổ khác nhau
- Trừ bì phế liệu: trừ cái gì, trừ bao nhiêu, và ghi thế nào để không cãi nhau
- Mua 5 bán 7 chưa chắc lời 2: tính lời thật của vựa phế liệu
- Phân loại sắt phế liệu: sắt đặc, sắt vụn, sắt gỉ, tôn — mỗi loại một giá
- Phân biệt các loại nhôm phế liệu: nhôm dẻo, nhôm cứng, nhôm máy, nhôm hợp kim
- Đồng đỏ và đồng vàng khác nhau thế nào, và vì sao đồng cháy mất giá
- Phân loại nhựa phế liệu: PET, HDPE, PP, PVC và vì sao nhựa màu rẻ hơn nhựa trong
- Phân loại giấy phế liệu: carton, giấy trắng, giấy báo — và chuyện nước trong giấy
- Phiếu cân nên ghi những gì: sáu dòng tối thiểu để không bao giờ phải cãi
- Nợ gối đầu ở vựa phế liệu: ai nợ ai, và lúc nào thì khoản nợ thành lỗ
- Đếm bãi cuối tháng: làm thế nào cho nhanh, và lệch sổ thì xử lý ra sao
- Vựa có người cân, người giữ tiền: chia việc thế nào cho khỏi mất mát
- Giữ hàng chờ giá lên: khi nào đáng, khi nào là đánh bạc bằng vốn của mình
- Mở vựa phế liệu cần gì: vốn, mặt bằng, cân, mối — và khoản hay bị tính thiếu
- Vốn của vựa nằm ở đâu: tiền mặt, hàng trong bãi, và nợ chưa đòi
- Chốt sổ cuối ngày ở vựa: mười lăm phút đối chiếu tiền, hàng và phiếu cân
- Phân biệt inox 201, 304 và 430 khi thu mua: nam châm chỉ sơ loại được
- Cân xe tải phế liệu: cân hai lần, trừ bì xe, và bốn chỗ hay lệch
