Đồng đỏ và đồng vàng khác nhau thế nào, và vì sao đồng cháy mất giá

Đồng là mặt hàng đắt nhất ở hầu hết các vựa. Nên nó cũng là chỗ mà một lần nhìn nhầm mất nhiều tiền nhất — và là mặt hàng duy nhất đáng bỏ công cân riêng, ghi phiếu riêng.

Bốn loại hay gặp

LoạiMàu và cảm giácThường gặp ởGiá tương đối
Đồng đỏđỏ cam, mềm, uốn dễlõi dây điện, ống điều hoà, lá đồngcao nhất
Đồng vàngvàng sáng, cứng hơnvòi nước, van, khoá, ổ cắm, đồ thờthấp hơn đồng đỏ
Đồng cháyđen xỉn ngoài, đỏ bên trongdây điện bị đốt vỏthấp
Đồng vụn, đồng bẩnlẫn thiếc hàn, sơn, nhựabo mạch, mô tơ tháo dởthấp nhất

Khác biệt giá giữa đồng đỏ và đồng vàng đến từ kẽm: đồng vàng là hợp kim đồng–kẽm, nên một ký đồng vàng chứa ít đồng hơn một ký đồng đỏ.

Ba phép thử

1. Cạo lớp ngoài

Phép quan trọng nhất. Đồng để lâu lên lớp xanh hoặc nâu đen, nhìn ngoài không đoán được. Cạo một vệt nhỏ: đỏ cam là đồng đỏ, vàng là đồng vàng.

Nếu dưới lớp ngoài là màu trắng xám hoặc ánh thép thì đó là đồ mạ đồng, không phải đồng.

2. Nam châm

Đồng không hút nam châm. Hút là có sắt bên trong — rất hay gặp với vòi nước, bản lề và mô tơ.

3. Uốn

Đồng đỏ mềm, uốn cong dễ. Đồng vàng cứng hơn, uốn mạnh thì nứt. Phép này giúp phân biệt khi màu đã ngả do bám bẩn.

Dây điện còn vỏ — chỗ dễ sai nhất

Mua dây điện nguyên vỏ thì phần trả tiền là lõi đồng bên trong, còn vỏ nhựa là phần bỏ. Vấn đề là tỷ lệ lõi khác nhau rất nhiều giữa các loại dây:

  • Dây lõi lớn, vỏ mỏng — cáp điện lực, dây nguồn to: phần đồng chiếm nhiều.
  • Dây lõi nhỏ, vỏ dày — dây điện thoại, dây tín hiệu, dây mạng: phần đồng rất ít.
  • Dây có lớp chống nhiễu, lớp giáp: thêm phần không phải đồng.

Cách chắc nhất không phải ước bằng mắt mà là cắt thử một đoạn ngắn, tách vỏ, cân riêng lõi, rồi suy ra tỷ lệ cho cả cuộn. Mất hai phút, và nó biến một con số đoán thành một con số đo.

Với mối quen mang cùng một loại dây đều đặn thì đo một lần rồi dùng lại tỷ lệ đó — nhưng nên đo lại khi đổi loại dây.

Vì sao đốt vỏ dây là lỗ

Nhiều người đốt vỏ cho nhanh. Nhìn thì được nhiều đồng hơn, nhưng:

  1. Lớp ngoài bị oxy hoá thành đồng cháy — mất giá.
  2. Đồng cháy thường bị xếp xuống loại thấp hơn khi bán cho nhà máy.
  3. Khói từ vỏ nhựa cháy độc và gây ô nhiễm, và việc đốt chất thải ngoài trời có thể bị xử lý theo pháp luật về bảo vệ môi trường.

Tách vỏ bằng dao hoặc bằng máy tuốt dây cho ra đồng sạch, giá cao hơn hẳn — và phần vỏ nhựa cũng bán được chứ không mất trắng.

Đồng cần quản chặt hơn các mặt hàng khác

Vì giá trị trên mỗi ký cao, một vài ký đồng thất thoát bằng cả tạ sắt. Ba việc nên làm khác với mặt hàng thường:

  • Cân riêng, ghi phiếu riêng, không gộp vào phiếu chung với sắt nhựa.
  • Người có trách nhiệm đứng cân thay vì ai cũng cân được.
  • Đếm bãi đồng thường xuyên hơn các mặt hàng khác.

Trên EcoKiot

Mỗi loại đồng khai mã riêng với giá riêng, và vì đồng là mặt hàng giá biến động nhất nên chỗ sửa giá được dùng nhiều nhất.

Phần phân quyền cũng dùng tới đây: chủ chọn ai được coi giá, ai chỉ được cân — với mặt hàng đắt như đồng thì đó không phải chuyện thừa. Xem thêm bài chia việc ở vựa.

Bài này mô tả cách phân loại theo thực tế nghề, không theo tiêu chuẩn kỹ thuật. Phần nói về việc đốt vỏ dây là lưu ý chung, không phải trích dẫn điều luật cụ thể — nếu cần biết chính xác quy định về xử lý chất thải tại cơ sở, nên hỏi cơ quan quản lý môi trường địa phương.

Hay được hỏi

Đồng đỏ là gì?
Là đồng gần nguyên chất, màu đỏ cam đặc trưng, mềm và dễ uốn. Thường gặp ở dây điện lõi, ống đồng điều hoà, lá đồng, thanh cái điện. Đây là loại được giá cao nhất trong nhóm đồng.
Đồng vàng là đồng gì?
Là hợp kim đồng pha kẽm, màu vàng sáng, cứng hơn đồng đỏ. Thường gặp ở vòi nước, van, khoá, ổ cắm, đồ thờ. Vì pha kẽm nên giá thấp hơn đồng đỏ rõ rệt.
Đồng cháy có mất giá nhiều không?
Có. Lớp cháy đen là đồng đã oxy hoá, nấu lại không ra đồng nên đóng vai trò tạp chất. Dây điện đốt vỏ thường bị trừ nặng hoặc xếp thành loại riêng với giá thấp hơn đồng sạch.
Mua dây điện còn vỏ thì tính lõi đồng thế nào?
Phải ước tỷ lệ lõi trên tổng khối lượng, và tỷ lệ đó thay đổi rất nhiều theo loại dây: dây lõi lớn vỏ mỏng thì phần đồng chiếm nhiều, dây điện thoại hay dây tín hiệu lõi nhỏ vỏ dày thì phần đồng rất ít. Cách chắc nhất là cắt thử một đoạn, tách vỏ, cân riêng rồi suy ra tỷ lệ.
Làm sao phân biệt đồng với hợp kim giả đồng?
Cạo nhẹ lớp ngoài để nhìn màu bên trong — đồng thật có màu đỏ hoặc vàng đều từ trong ra ngoài. Đồ mạ đồng thì dưới lớp mạ là kim loại khác, thường là sắt hoặc kẽm. Thử nam châm cũng ra ngay nếu lõi là sắt.
Đồng là mặt hàng cần chú ý gì nhất ở vựa?
Vì đồng đắt nhất trong các mặt hàng thông thường của vựa, nên nó vừa là chỗ lời nhiều nhất vừa là chỗ thất thoát nhiều nhất. Cần cân riêng, ghi phiếu riêng, và nên để người có trách nhiệm đứng cân thay vì ai cũng cân được.

Đọc tiếp