Phiếu cân nên ghi những gì: sáu dòng tối thiểu để không bao giờ phải cãi
Phiếu cân không phải tờ giấy ghi số tiền. Nó là bằng chứng duy nhất về một giao dịch mà cả hai bên đều nhớ theo cách có lợi cho mình.
Và nó là nguyên liệu để tính lời thật cuối tháng.
Sáu dòng tối thiểu
| # | Dòng | Vì sao cần |
|---|---|---|
| 1 | Ngày, giờ | tra lại được, và biết giá áp hôm đó |
| 2 | Tên mối | theo dõi nợ, biết mối nào hàng tốt |
| 3 | Loại hàng | tính lời theo từng loại, trừ hàng trong bãi |
| 4 | Số ký cân được | con số gốc, chưa trừ gì |
| 5 | Trừ bì — bao nhiêu và vì sao | dòng quan trọng nhất, xem dưới |
| 6 | Đơn giá và thành tiền | để kiểm lại phép nhân |
Dòng số 5 là dòng quyết định
Trong sáu dòng, dòng trừ bì hay bị bỏ nhất và gây cãi nhiều nhất.
Hai cách ghi, hai kết cục khác hẳn:
| Cách ghi | Khi mối hỏi lại |
|---|---|
| “Trừ bì 8 ký” | không giải thích được vì sao 8 — thành chuyện ai nhớ đúng hơn |
| “26 bao × 0,3 = 7,8 ký” | đếm lại bao là xong, hết cãi trong một phút |
Chi tiết cách trừ bì theo ký và theo phần trăm ở bài trừ bì phế liệu.
Mẫu phiếu mua
| Ngày | 05/01 — 14:20 |
| Mối | Chị Tư ve chai |
| Hàng | Giấy carton |
| Cân được | 520 ký |
| Trừ bì | − 7,8 ký (26 bao × 0,3) |
| Thực trả | 512,2 ký |
| Đơn giá | 3.000đ/ký |
| Thành tiền | 1.536.600đ |
| Đã trả | 1.000.000đ — còn nợ 536.600đ |
Dòng cuối không nằm trong sáu dòng tối thiểu nhưng rất nên có khi trả thiếu — nó là gốc của sổ công nợ. Xem bài nợ gối đầu ở vựa.
Phiếu bán khác gì
Cùng cấu trúc, thêm hai thứ:
- Hàng bị trả lại. Nhà máy kiểm thấy lẫn tạp chất thì trừ hoặc trả lại — phải ghi vào phiếu, không ghi vào sổ riêng.
- Bán có hoá đơn hay không. Ảnh hưởng tới nghĩa vụ thuế và cách ghi sổ, nên đánh dấu ngay lúc bán chứ không nhớ lại sau.
Một phiếu, nhiều việc
Phiếu ghi đủ sáu dòng thì tự động trả lời được bốn câu khác:
- Hàng trong bãi còn bao nhiêu — cộng ký mua, trừ ký bán theo từng loại.
- Ai còn nợ ai — từ phần đã trả và còn lại.
- Hao hụt thật — so ký mua vào với ký bán ra của cùng một loại.
- Lời thật — có giá mua và giá bán theo từng lô. Xem bài tính lời lỗ.
Bốn câu này không có đường tắt. Không ghi đủ lúc cân thì cuối tháng không có cách nào dựng lại.
Lưu bao lâu
Về nghiệp vụ: ít nhất tới khi lô hàng bán xong và đối chiếu xong nợ.
Về sổ sách thuế: hộ kinh doanh phải lưu tài liệu kế toán tối thiểu 05 năm theo khoản 2 Điều 3 Thông tư 152/2025/TT-BTC, và được chọn lưu bản điện tử hoặc bản giấy theo khoản 1 cùng điều. Chi tiết ở bài vựa phế liệu từ 2026 phải ghi sổ gì.
Trên EcoKiot
Phiếu cân có sẵn đủ các ô trên, nhập ngay trên điện thoại cạnh bàn cân nên không phải chép lại cuối ngày. Cân nhiều bao thì gõ từng bao, app tự cộng rồi tự trừ bì — đúng kiểu ghi kiểm lại được.
Và vì mọi phiếu đều lưu, mối hàng hỏi chuyện tháng trước thì mở ra là có — đó là toàn bộ lý do tồn tại của sáu dòng này.
Phần nghiệp vụ trong bài là cách làm theo thực tế nghề. Phần thời hạn lưu trữ dẫn theo Thông tư 152/2025/TT-BTC ngày 31/12/2025; với trường hợp cụ thể nên đối chiếu lại văn bản hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp.
Hay được hỏi
- Phiếu cân cần ghi những gì?
- Tối thiểu sáu dòng: ngày giờ, tên người bán hoặc người mua, loại hàng, số ký cân được, số ký trừ bì kèm lý do, đơn giá và thành tiền. Thiếu dòng trừ bì là thiếu dòng hay bị cãi nhất.
- Chỉ ghi số tiền thôi có được không?
- Được nhưng rất bất lợi. Tháng sau mối hàng hỏi lại thì không có gì để đối chiếu, và chính mình cũng không tính được lời thật của từng loại hàng vì không biết mua bao nhiêu ký với giá nào.
- Phiếu mua và phiếu bán có khác nhau không?
- Cấu trúc giống nhau, nhưng phiếu bán thường có thêm phần hàng bị trả lại và ô đánh dấu bán có hoá đơn hay không. Cả hai đều phải ghi đủ số ký cân, số ký trừ, đơn giá và thành tiền.
- Cân nhiều bao thì ghi trên phiếu thế nào?
- Ghi theo số bao và bì mỗi bao, ví dụ 26 bao × 0,3 ký = 7,8 ký. Cách này kiểm lại được, khác với ghi một con số ước chừng mà không ai đối chiếu nổi.
- Có cần ghi tên mối hàng không?
- Rất nên. Không có tên thì không theo dõi được ai còn nợ ai, không biết mối nào mang hàng tốt mối nào hay lẫn tạp chất, và không tra lại được khi có tranh chấp.
- Lưu phiếu cân bao lâu?
- Về nghiệp vụ nên giữ ít nhất tới khi lô hàng đã bán xong và đối chiếu xong công nợ. Về sổ sách thuế, hộ kinh doanh phải lưu tài liệu kế toán tối thiểu 05 năm theo khoản 2 Điều 3 Thông tư 152/2025/TT-BTC.
Đọc tiếp
- Vựa phế liệu từ 2026 phải ghi sổ gì: bốn trường hợp, bốn bộ sổ khác nhau
- Trừ bì phế liệu: trừ cái gì, trừ bao nhiêu, và ghi thế nào để không cãi nhau
- Mua 5 bán 7 chưa chắc lời 2: tính lời thật của vựa phế liệu
- Phân loại sắt phế liệu: sắt đặc, sắt vụn, sắt gỉ, tôn — mỗi loại một giá
- Phân biệt các loại nhôm phế liệu: nhôm dẻo, nhôm cứng, nhôm máy, nhôm hợp kim
- Đồng đỏ và đồng vàng khác nhau thế nào, và vì sao đồng cháy mất giá
- Phân loại nhựa phế liệu: PET, HDPE, PP, PVC và vì sao nhựa màu rẻ hơn nhựa trong
- Phân loại giấy phế liệu: carton, giấy trắng, giấy báo — và chuyện nước trong giấy
- Nợ gối đầu ở vựa phế liệu: ai nợ ai, và lúc nào thì khoản nợ thành lỗ
- Đếm bãi cuối tháng: làm thế nào cho nhanh, và lệch sổ thì xử lý ra sao
- Vựa có người cân, người giữ tiền: chia việc thế nào cho khỏi mất mát
- Giữ hàng chờ giá lên: khi nào đáng, khi nào là đánh bạc bằng vốn của mình
- Mở vựa phế liệu cần gì: vốn, mặt bằng, cân, mối — và khoản hay bị tính thiếu
- Vốn của vựa nằm ở đâu: tiền mặt, hàng trong bãi, và nợ chưa đòi
- Chốt sổ cuối ngày ở vựa: mười lăm phút đối chiếu tiền, hàng và phiếu cân
- Kiểm tra cân ở vựa mỗi tuần: bốn phép thử làm trong vài phút
- Phân biệt inox 201, 304 và 430 khi thu mua: nam châm chỉ sơ loại được
- Cân xe tải phế liệu: cân hai lần, trừ bì xe, và bốn chỗ hay lệch
