Vựa phế liệu từ 2026 phải ghi sổ gì: bốn trường hợp, bốn bộ sổ khác nhau

Trước đây vựa nộp thuế khoán: cơ quan thuế ấn một mức, đóng xong là xong, không ai hỏi sổ sách. Từ 2026 cách đó không còn. Hộ kinh doanh phải tự ghi sổ, và vựa phế liệu nằm trong diện đó.

Tin đỡ lo: không phải vựa nào cũng ghi như nhau. Thông tư 152/2025/TT-BTC chia bốn trường hợp. Vựa nhỏ chỉ cần một cuốn sổ ba cột; vựa lớn chọn nộp thuế trên thu nhập thì phải ghi bốn sổ. Việc đầu tiên là biết vựa mình thuộc trường hợp nào.

Bảng tra nhanh

Vựa thuộc diệnSố sổMẫu sốCăn cứ
Không chịu GTGT, không nộp TNCN1S1a-HKDĐiều 4
Nộp GTGT và TNCN theo % trên doanh thu1S2a-HKDĐiều 5
GTGT theo %, TNCN trên thu nhập tính thuế4S2b, S2c, S2d, S2e-HKDĐiều 6
Có chịu thêm loại thuế khác+1S3a-HKDĐiều 7

Trường hợp 1 — doanh thu dưới ngưỡng: một cuốn sổ

Vựa có doanh thu một năm từ 01 tỷ đồng trở xuống thì không chịu thuế giá trị gia tăng và không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Khi đó Điều 4 chỉ đòi một cuốn: Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ, mẫu số S1a-HKD.

Cuốn sổ này đơn giản tới mức nhiều người không tin là đủ — nó có đúng ba cột:

Ngày thángDiễn giảiSố tiền
05/01/2026Bán sắt vụn cho vựa Tám Lợi12.400.000
07/01/2026Bán nhôm cho Công ty X31.800.000
Tổng cộng44.200.000

Chú ý: sổ này chỉ ghi doanh thu bán ra. Tiền mua hàng vào, tiền xe, tiền công không có chỗ trong sổ này — vì ở trường hợp này thuế không tính trên lời, nên Nhà nước không đòi hỏi chi phí.

Nhưng đó là chuyện của thuế. Vựa vẫn phải tự biết mình lời bao nhiêu, và cuốn S1a không trả lời được câu đó.

Trường hợp 2 — nộp thuế theo % trên doanh thu: vẫn một cuốn

Vượt ngưỡng thì vựa nộp thuế. Cách phổ biến nhất là nộp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu: lấy doanh thu nhân một tỷ lệ cố định, không quan tâm lời lỗ.

Điều 5 yêu cầu Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ, mẫu số S2a-HKD. Vẫn một cuốn, nhưng chi tiết hơn S1a vì phải tách doanh thu theo nhóm ngành để áp đúng tỷ lệ.

Vựa phế liệu thuần mua đi bán lại thì gọn, vì chỉ có một nhóm. Vựa nào vừa mua bán vừa có gia công — cán, ép kiện, phân loại thuê — thì phải tách riêng, vì hai hoạt động đó không cùng một tỷ lệ.

Trường hợp 3 — nộp thuế trên thu nhập: bốn sổ

Đây là trường hợp nặng nhất, và cũng là trường hợp có lợi nhất cho vựa làm ăn mỏng: thuế tính trên lời chứ không trên doanh thu. Vựa mua 100 triệu bán 105 triệu thì nộp trên 5 triệu, không nộp trên 105 triệu.

Cái giá là Điều 6 đòi đủ bốn sổ:

Mẫu sốTên sổỞ vựa là cái gì
S2b-HKDSổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụTiền bán hàng ra
S2c-HKDSổ chi tiết doanh thu, chi phíTiền hàng mua vô, tiền xe, tiền công, tiền điện
S2d-HKDSổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóaHàng còn trong bãi: mỗi loại mấy ký
S2e-HKDSổ chi tiết tiềnTiền mặt và tiền ngân hàng ra vô

Cuốn khó nhất với vựa là S2d — sổ hàng. Nó đòi biết mỗi loại hàng còn bao nhiêu ký tại mọi thời điểm. Mà ở vựa, hàng vô hàng ra cả ngày, lại còn lựa ra lựa vào, nên ghi tay cho khớp là việc gần như không làm nổi nếu để tới cuối tháng mới ngồi ghi.

Trường hợp 4 — có thêm loại thuế khác

Điều 7 nói: hộ kinh doanh có hoạt động thuộc diện chịu các loại thuế khác — thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế tài nguyên, thuế bảo vệ môi trường, thuế sử dụng đất — thì dùng thêm Sổ theo dõi nghĩa vụ thuế khác, mẫu số S3a-HKD.

Vựa mua bán trong nước bình thường thì không dính. Vựa có nhập khẩu phế liệu thì phải xem lại — và đó là chuyện lớn hơn cuốn sổ nhiều, vì nhập khẩu phế liệu là ngành nghề có điều kiện.

Vựa mình chọn trường hợp nào

Nguyên tắc chọn gọn trong một câu: lời dày thì nộp theo doanh thu, lời mỏng thì nộp theo thu nhập.

  • Doanh thu dưới 1 tỷ/năm → không phải chọn gì, một cuốn S1a.
  • Trên 1 tỷ, lời khá và ngại sổ sách → nộp theo % doanh thu, một cuốn S2a. Đổi lại: tháng nào lỗ vẫn phải nộp.
  • Trên 1 tỷ, lời mỏng hoặc hay biến động → nộp trên thu nhập, bốn sổ. Tốn công ghi, nhưng lỗ thì không phải nộp.

Vựa phế liệu thường rơi vào vế thứ ba: doanh thu lớn vì giá hàng cao, còn lời trên mỗi ký thì mỏng. Nộp theo phần trăm doanh thu trong trường hợp đó có thể ăn hết phần lời. Nên trước khi chọn, tính thử cả hai cách bằng số liệu thật của năm ngoái.

Hai chỗ vựa hay vướng

Mua hàng của người đi ve chai, không ai có hóa đơn

Đây là câu hỏi lớn nhất của ngành, và nó không nằm trong Thông tư 152 — thông tư này chỉ hướng dẫn ghi sổ, không quy định chứng từ nào thì được tính chi phí. Chúng tôi đang viết riêng một bài về chỗ này và sẽ dẫn đúng văn bản, thay vì trả lời vội ở đây.

Điều làm được ngay, bất kể quy định ra sao: ghi lại từng phiếu cân mua vào — ngày, tên người bán, loại hàng, số ký, đơn giá, thành tiền. Không có cái đó thì sau này có muốn chứng minh chi phí cũng không lấy đâu ra.

Ghi tay không kịp

Một vựa trung bình cân vài chục lượt một ngày. Nhân với bốn cuốn sổ của trường hợp 3, ghi tay là hàng trăm dòng mỗi tháng, và phải khớp với nhau: tiền trong sổ tiền phải khớp sổ thu chi, hàng trong sổ hàng phải khớp phiếu mua bán.

Khoản 1 Điều 3 cho phép lưu trên phương tiện điện tử, nên không ai bắt vựa phải viết tay.

EcoKiot giúp được chỗ nào

Nói thẳng trước: EcoKiot không phải phần mềm kế toán và không in ra sổ đúng mẫu S2b–S2e. Thứ nó làm là ghi lại dữ liệu gốc — mà dữ liệu gốc mới là phần tốn công nhất.

Sổ theo Thông tư 152Dữ liệu EcoKiot đã có sẵn
S2b — doanh thuPhiếu cân bán
S2c — doanh thu, chi phíPhiếu cân mua + sổ thu chi
S2d — hàng hóaHàng trong bãi, mua vô tự cộng, bán ra tự trừ
S2e — tiềnSổ thu chi

Nghĩa là tới kỳ kê khai, vựa có sẵn số liệu để lập sổ hoặc đưa cho người làm kế toán, thay vì ngồi lật lại xấp phiếu giấy và cố nhớ tháng trước bán cho ai.

Nguồn

  • Thông tư 152/2025/TT-BTC ngày 31/12/2025, hướng dẫn kế toán cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh — Điều 1 (đối tượng áp dụng), Điều 2 (ai được làm kế toán), Điều 3 (lưu trữ, thời hạn 5 năm, được sửa biểu mẫu), Điều 4 (mẫu S1a-HKD), Điều 5 (S2a-HKD), Điều 6 (S2b đến S2e-HKD), Điều 7 (S3a-HKD).
  • Nghị định 141/2026/NĐ-CP sửa Nghị định 68/2026/NĐ-CP — nâng ngưỡng doanh thu không phải chịu thuế lên 01 tỷ đồng, và quy định hóa đơn điện tử với hộ có doanh thu năm trên 01 tỷ đồng.

Phần Thông tư 152/2025 trong bài được đọc trực tiếp từ toàn văn thông tư. Phần Nghị định 141/2026 lấy từ bản công bố trên cổng thông tin của Chính phủ. Quy định về thuế thay đổi thường xuyên và mỗi vựa một hoàn cảnh, nên trước khi chọn cách nộp thuế hay nộp hồ sơ, nên đối chiếu lại văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

Hay được hỏi

Vựa phế liệu có phải ghi sổ sách không?
Có. Thông tư 152/2025/TT-BTC hướng dẫn ghi sổ kế toán cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, và Điều 1 ghi rõ đối tượng áp dụng là hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh — không trừ ngành nào. Vựa phế liệu đăng ký dạng hộ kinh doanh thì thuộc diện này.
Doanh thu dưới 1 tỷ một năm thì ghi mấy cuốn sổ?
Một cuốn. Điều 4 Thông tư 152/2025 quy định hộ kinh doanh thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng và không phải nộp thuế thu nhập cá nhân thì dùng Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ mẫu số S1a-HKD. Sổ này chỉ có ba cột: ngày tháng, diễn giải, số tiền.
Ngưỡng không phải nộp thuế của hộ kinh doanh là bao nhiêu?
01 tỷ đồng doanh thu một năm. Nghị định 141/2026/NĐ-CP thay cụm 500 triệu đồng bằng 01 tỷ đồng tại Điều 3, Điều 4, khoản 1 Điều 8, Điều 9, Điều 10, khoản 3 Điều 11, khoản 1 và khoản 2 Điều 12, khoản 4 Điều 17 và khoản 3 Điều 18 của Nghị định 68/2026/NĐ-CP.
Nộp thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu thì ghi sổ gì?
Theo Điều 5 Thông tư 152/2025, dùng Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ mẫu số S2a-HKD. Vẫn là một cuốn, nhưng chi tiết hơn mẫu S1a vì phải tách doanh thu theo nhóm ngành để áp đúng tỷ lệ thuế.
Nộp thuế thu nhập cá nhân trên thu nhập tính thuế thì phải ghi mấy sổ?
Bốn sổ, theo Điều 6 Thông tư 152/2025: Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (S2b-HKD), Sổ chi tiết doanh thu, chi phí (S2c-HKD), Sổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa (S2d-HKD) và Sổ chi tiết tiền (S2e-HKD).
Hộ kinh doanh phế liệu có phải dùng hóa đơn điện tử không?
Có nếu doanh thu năm trên 01 tỷ đồng. Nghị định 141/2026/NĐ-CP sửa khoản 5 Điều 8 Nghị định 68/2026: hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên 01 tỷ đồng thì phải áp dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế, hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu. Doanh thu lũy kế vượt 1 tỷ trong năm thì phải đăng ký trong 30 ngày kể từ ngày cuối cùng của kỳ tính thuế đó.
Ghi sổ trên máy tính hay viết tay cũng được?
Cả hai. Khoản 1 Điều 3 Thông tư 152/2025 cho hộ kinh doanh chọn lưu trữ tài liệu kế toán trên phương tiện điện tử hoặc bằng bản giấy.
Phải giữ sổ sách bao nhiêu năm?
Tối thiểu 05 năm, theo khoản 2 Điều 3 Thông tư 152/2025. Riêng thời hạn lưu trữ hóa đơn thì theo quy định của pháp luật về thuế.
Ai được làm kế toán cho hộ kinh doanh?
Điều 2 Thông tư 152/2025 cho người đại diện hộ kinh doanh tự ghi, hoặc bố trí người làm kế toán, hoặc thuê dịch vụ. Được bố trí cha mẹ, vợ chồng, con, anh chị em ruột làm kế toán, và cũng được để người quản lý, thủ kho, thủ quỹ kiêm nhiệm.
Sổ mẫu không đủ chỗ ghi thứ vựa cần theo dõi thì sao?
Được thêm và được sửa. Khoản 3 Điều 3 Thông tư 152/2025 cho hộ kinh doanh bổ sung thêm sổ hoặc sửa lại biểu mẫu cho phù hợp với nhu cầu. Sổ thêm hoặc sửa vẫn phải ghi rõ tên sổ, ngày tháng năm lập sổ, họ tên và chữ ký của người đại diện.

Đọc tiếp