Phân loại sắt phế liệu: sắt đặc, sắt vụn, sắt gỉ, tôn — mỗi loại một giá
Sắt là mặt hàng chiếm khối lượng lớn nhất ở hầu hết các vựa, nên lựa kỹ một chút ăn hơn mặc cả giá. Đổ chung một đống thì bán ra bị tính theo loại thấp nhất trong đống đó.
Bảng nhận mặt nhanh
| Loại | Dấu hiệu | Thường gặp ở |
|---|---|---|
| Sắt đặc | dày, nguyên khối, nặng tay, ít gỉ | trục máy, bánh răng, thép hình, phôi tiện |
| Sắt vụn | mảnh nhỏ, mỏng, lộn xộn | đinh ốc, bản lề, khung giường, mạt tiện |
| Tôn | lá mỏng, có mạ kẽm hoặc sơn, bẻ cong dễ | mái tôn, vỏ máy, thùng |
| Sắt gỉ | gỉ ăn sâu, bong từng lớp, nhẹ hơn vẻ ngoài | hàng để ngoài trời lâu |
| Gang | giòn, vết bẻ xám hạt thô, gõ nghe đục | nắp cống, chảo, thân máy cũ |
| Inox | sáng, không gỉ, nam châm hút yếu hoặc không hút | bồn rửa, nồi, lan can |
Vì sao mỏng thì rẻ hơn
Không phải vì chất liệu kém, mà vì hao khi nấu. Thép càng mỏng thì tỷ lệ bề mặt so với khối lượng càng lớn, mà phần bị oxy hoá nằm ở bề mặt. Một tấn tôn mỏng nấu ra ít thép hơn một tấn thép tấm dày.
Cùng logic đó giải thích ba chuyện khác ở vựa:
- Mạt tiện giá thấp dù là thép tốt — vụn quá nhỏ, hao nhiều.
- Tôn mạ kẽm bị trừ thêm — lớp mạ là tạp chất phải xử lý.
- Sắt gỉ sâu mất giá nhiều — phần gỉ đã không còn là thép.
Ba phép thử tại bàn cân
Nam châm
Hút mạnh là thép thường hoặc gang. Hút yếu hoặc không hút thì nghi inox — và inox phải tách ra ngay, vì để lẫn trong đống sắt là bán mất phần chênh.
Gõ
Thép gõ nghe ngân, gang gõ nghe đục và cụt. Phép này nhanh hơn bẻ và không làm hỏng hàng.
Vết bẻ hoặc vết cắt
Thép bẻ cong rồi mới gãy, vết gãy sáng và có xơ. Gang gãy giòn, vết gãy xám và hạt thô. Đây là phép chắc nhất khi còn phân vân.
Chỗ hay bị lẫn — và tốn tiền nhất
Inox lẫn trong sắt. Lỗi đắt nhất trong nhóm này. Bồn rửa, quai nồi, ống inox nhỏ nằm lẫn trong đống sắt vụn rất khó thấy.
Đồng còn dính trong máy. Mô tơ, máy bơm, quạt cũ có cuộn dây đồng bên trong. Cân cả cục theo giá sắt là bán rẻ phần đồng — mà phần đồng thường đáng giá hơn cả cục sắt.
Nhôm lẫn sắt. Khung cửa có cả hai, vỏ máy nhôm bắt ốc sắt. Nam châm phân biệt được ngay.
Bê tông, đất cát trong sắt công trình. Thép ra từ công trình thường còn dính bê tông — đây là phần phải trừ bì, không phải phần hàng. Xem bài trừ bì phế liệu.
Lựa tới mức nào thì đủ
Lựa càng kỹ càng được giá, nhưng lựa tốn công. Mức hợp lý phụ thuộc chênh lệch giá giữa hai loại và thời gian bỏ ra.
Nguyên tắc thực tế: luôn tách thứ có giá cao hơn hẳn — inox, đồng, nhôm — dù chỉ vài ký. Còn trong nhóm sắt với nhau, nếu chênh lệch chỉ một hai giá thì lựa quá kỹ có khi không bù nổi tiền công.
Trên EcoKiot
Mỗi loại hàng khai một mã riêng với giá mua riêng, nên cân xong là ra tiền theo đúng loại. Cân một đống rồi mới lựa ra từng loại thì sửa trên phiếu, app tự tính lại tiền.
Và vì hàng trong bãi theo dõi theo từng loại, cuối tháng biết được loại nào lời nhiều — số đó mới trả lời được câu “có đáng bỏ công lựa không”.
Bài này mô tả cách phân loại theo thực tế nghề, không phải theo tiêu chuẩn kỹ thuật nào. Mỗi nhà máy và mỗi vựa lớn có cách xếp loại và cách trừ riêng — nên trước khi gom hàng theo loại, hỏi trước nơi mình hay bán để xếp cho khớp.
Hay được hỏi
- Sắt đặc là gì?
- Là sắt thép dày, nguyên khối, ít gỉ: trục máy, bánh răng, thép hình, thép tấm dày, phôi thừa của xưởng cơ khí. Đây là loại được giá nhất trong nhóm sắt vì nhà máy nấu lại ít hao.
- Sắt vụn khác sắt đặc thế nào?
- Sắt vụn là mảnh nhỏ, mỏng, hình dạng lộn xộn — mạt tiện, đinh ốc, khung giường, bản lề. Cùng chất liệu nhưng nấu hao hơn và tốn công hơn nên giá thấp hơn sắt đặc.
- Tôn và sắt có cùng giá không?
- Không. Tôn là thép lá mỏng, thường có lớp mạ kẽm hoặc sơn. Vì mỏng nên tỷ lệ hao khi nấu cao, và lớp mạ là tạp chất, nên tôn thường được giá thấp hơn sắt đặc rõ rệt.
- Sắt gỉ có bị trừ giá không?
- Có. Gỉ là phần đã biến chất, nấu lại không ra thép nên nó đóng vai trò như tạp chất. Sắt gỉ nặng và ăn sâu thường bị trừ theo phần trăm hoặc xếp xuống loại thấp hơn.
- Inox có phải sắt không?
- Không nên xếp chung. Inox là thép không gỉ, giá cao hơn hẳn nhóm sắt thường. Phần lớn inox không hút nam châm hoặc hút rất yếu — đây là cách nhận nhanh nhất tại bàn cân.
- Gang có xếp chung với sắt được không?
- Không. Gang giòn, vết bẻ có màu xám hạt thô, gõ nghe đục chứ không ngân. Nhà máy xử lý gang khác thép nên hầu hết nơi thu mua tính giá riêng.
Đọc tiếp
- Vựa phế liệu từ 2026 phải ghi sổ gì: bốn trường hợp, bốn bộ sổ khác nhau
- Trừ bì phế liệu: trừ cái gì, trừ bao nhiêu, và ghi thế nào để không cãi nhau
- Mua 5 bán 7 chưa chắc lời 2: tính lời thật của vựa phế liệu
- Phân biệt các loại nhôm phế liệu: nhôm dẻo, nhôm cứng, nhôm máy, nhôm hợp kim
- Đồng đỏ và đồng vàng khác nhau thế nào, và vì sao đồng cháy mất giá
- Phân loại nhựa phế liệu: PET, HDPE, PP, PVC và vì sao nhựa màu rẻ hơn nhựa trong
- Phân loại giấy phế liệu: carton, giấy trắng, giấy báo — và chuyện nước trong giấy
- Phiếu cân nên ghi những gì: sáu dòng tối thiểu để không bao giờ phải cãi
- Nợ gối đầu ở vựa phế liệu: ai nợ ai, và lúc nào thì khoản nợ thành lỗ
- Đếm bãi cuối tháng: làm thế nào cho nhanh, và lệch sổ thì xử lý ra sao
- Vựa có người cân, người giữ tiền: chia việc thế nào cho khỏi mất mát
- Giữ hàng chờ giá lên: khi nào đáng, khi nào là đánh bạc bằng vốn của mình
- Mở vựa phế liệu cần gì: vốn, mặt bằng, cân, mối — và khoản hay bị tính thiếu
- Vốn của vựa nằm ở đâu: tiền mặt, hàng trong bãi, và nợ chưa đòi
- Chốt sổ cuối ngày ở vựa: mười lăm phút đối chiếu tiền, hàng và phiếu cân
- Kiểm tra cân ở vựa mỗi tuần: bốn phép thử làm trong vài phút
- Phân biệt inox 201, 304 và 430 khi thu mua: nam châm chỉ sơ loại được
- Cân xe tải phế liệu: cân hai lần, trừ bì xe, và bốn chỗ hay lệch
